עשרת הדיברות

(אַריבערגעפֿירט פון עשרת הדברות)


עשרת הדברות זיינען די גרונדענע געזעצן פון די תורה וואס לויט די יידישע טראדיציע זיינען זיי געזאגט געווארן דירעקט דורך גאט צו די יידישע פאלק ביים מעמד הר סיני (אנדערש ווי די גאנצע תורה וואס גאט האט געזאגט נאר צו משה רבינו).
די עשרת הדיברות האט מען געשריבן אויף צוויי טאוולען (לוחות הברית) און אריינגעלייגט אין דער ארון הברית, וואס איז שפעטער געלעגן אין בית המקדש ביי דעם קודש הקדשים.

יידן און יידישקייט
מנורה
מנורה
עיקרי האמונה
אמונה · שלושה עשר עיקרים
עשרת הדיברות · תורה · מצוות · משיח
הייליגע ספרים אידישע שטרעמונגען
תנ"ך · תורה
משנה · גמרא
זוהר · מדרש
שלחן ערוך
חרדים · חסידים
ארטאדאקסן
קאנסערוואטיווער
רעפארמער
הויפט פערזענלעכקייטן
אבות ואמהות · משה · דוד
נביאים · עזרא · הלל · תנאים · ריב"ז
ר' עקיבא · אמוראים · סבוראים · גאונים
ראשונים · רמב"ם · יוסף קארו · אחרונים
עבודת ה' און ימים טובים
שחרית · מוסף · מנחה · ערבית
שמע ישראל · שמונה עשרה · קריאת התורה
קידוש · ברכה · תפילות און ברכות
ראש השנה · יום כיפור · סוכות
פסח · שבועות · תשעה באב
אידיש קהילה לעבן
אויפגאבעס:
רב · דיין · חזן
גבאי · מוהל
שוחט · חברה קדישא
מוסדות:
שול · מקווה
חדר · ישיבה
כולל · בית מדרש
מקומות הקדושים
דער משכן · בית המקדש · הר הבית
כותל המערבי · מערת המכפלה
קבר רחל · קבר יוסף · קברי צדיקים
ירושלים · חברון · טבריה · צפת
מצוות און מנהגים
הלכה · תרי"ג מצוות · בית דין · תפילה
לימוד תורה · צדקה · גמילות חסדים
שמע ישראל · ברית מילה
פדיון הבן · בר מצווה · נישואין
טהרת המשפחה · לוויה · קבורה
שבעה · קדיש · חברה קדישא
זעט אויך
גיור · שומרונים · קראים · מינים
יידן · אנטיסעמיטיזם

די ערשטע 5 דברות אין בין אדם למקום, און די לעצטע 5 דברות איז בין אדם לחבירו.

צוויי ווערסיעס פון די עשרת הדברות

רעדאַקטירן

די עשרת הדברות ווערט געבראכט צוויי מאל אין די תורה, איינמאל אין ספר שמות און דערנאך ווערט דאס ווי דער שטייגער איבערגע'חזרט דורך משה אין ספר דברים.

אין שמות כ':

  • ”אָנֹכִי יְהוָה אֱלֹהֶיךָ, אֲשֶׁר הוֹצֵאתִיךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים” - אויסרוף אז גאט איז דער גאט פון די יידן, און די יידן זיינען זיין אויסדערוועלטע פאלק.
  • ”לֹא-יִהְיֶה לְךָ אֱלֹהִים אֲחֵרִים, עַל-פָּנָי” - גאט איז איינער - מאנאטעיזם
  • ”לֹא-תַעֲשֶׂה לְךָ פֶסֶל, וְכָל-תְּמוּנָה...” - נישט דינען עבודה זרה.
  • ”לֹא תִשָּׂא אֶת-שֵׁם-יְהוָה אֱלֹהֶיךָ, לַשָּׁוְא” - נישט שווערן אויף פאלש.
  • ”זָכוֹר אֶת-יוֹם הַשַּׁבָּת, לְקַדְּשׁוֹ” - היטן שבת.
  • ”כַּבֵּד אֶת-אָבִיךָ, וְאֶת-אִמֶּךָ” - מכבד זיין די טאטע און מאמע.
  • ”לֹא תִרְצָח”
  • ”לֹא תִנְאָף”
  • ”לֹא תִגְנֹב”
  • ”לֹא-תַעֲנֶה בְרֵעֲךָ עֵד שָׁקֶר” - נישט זאגן פאלשע עדות.
  • ”לֹא תַחְמֹד, בֵּית רֵעֶךָ...” - נישט גלוסטן. דאס איז די שווערסטע דיבר.
 
א בילד פון יאר ה'תקכ"ח

אין ויקרא י"ט:

  • קדושים תהיו כי קדוש אני ה' אלוהיכם
  • אל תפנו אל האלילים
  • ואלוהי מסכה לא תעשו לכם
  • ולא תשבעו בשמי לשקר
  • ואת שבתותי תשמרו
  • איש אמו ואביו תיראו
  • לא תעמוד על דם רעך
  • אל תחלל את בתך להזנותה
  • לא תגנבו
  • לא תכחשו ולא תשקרו איש בעמיתו
  • ואהבת לרעך כמוך