אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "דעלאטין"

2,029 בייטן צוגעלייגט ,  פֿאַר 9 יאָר
וויקיזירט (עס פעלט נאך א ביסל ארבעט)
(מיר האבן נישט געטוישט! מיר האבן פארפאסט דעם בלאטץ..... הערות קענט איהר שיקען אויף delatyn@gmail.com)
 
(וויקיזירט (עס פעלט נאך א ביסל ארבעט))
[[טעקע:POL Delatyn COA.svg|קליין|120px|הערב פון דעלאטין]]
אין קורצן
'''דעלאַטין''' ({{שפראך-uk|Делятин}}) איז א שטעטל אויפן [[פרוט]] טייך אין נאדווארנער ראיאן, [[אוקראינע]], 101 ק"מ מערב פון [[טשערנאוויץ]]. פון 1772 ביז 1918 איז דער געגנט געווען אין
מזרח [[גאליציע]].
 
== היסטאריע ==
די שטאט דעלאטין וואס געפינט זיך אין גאליציע (היינט אוקריינא) איז געוועהן פאר די קריג א עיר ואם בישראל, ווי די ארגענעזאציע אבותינו (וואס גיט זיך אפ מיט איבערבויען בתי חיים אין איירופע) איז מעיד, איז דאס די צווייט גרעסטע בית החיים וואס זיי האבען דערווייל געזעהן מיט אזוי פיל אידישע קברים, ווי צווישען אנדערע ליגט דארט הרה"ק ר' נחום מרדכי פריעדמאן זצ"ל א רעכטע אייניקל פועם ריזשינער זי"ע, וואס דאס ווארפט א שטיקל בילד וואס פארא גרויסע אידישע שטאט דאס איז געוועהן בעפארן קריג.
אין דעם [[15טער י"ה|15טן יארהונדערט]] איז דעלאטין, מיט גאנץ [[רויטע רוטעניע|רויטער רוטעניע]] געווארן א טייל פון [[פוילן]]. אין 1772 האט [[עסטרייך]] גענומען דעם גאנצן ראיאן פון פוילן און געגעבן אים דעם נאמען גאליציע. נאכן [[ערשטן וועלט קריג]] איז דעלאטין אריין אין דער [[צווייטע פוילישע רעפובליק|צווייטער פוילישער רעפובליק]]. דעלאטין איז איינגענומען דורך דער [[רויטע ארמיי|רויטער ארמיי]] סעפטעמבער 1939, אין אנהייב פונעם [[צווייטן וועלט קריג]].
 
די דייטשען זענען אריינגעקומען אוןאין יענאוואריאנואר 1941 איןאון אריינגשטעלט אלע יודן אין וואלד, און במשך 3דריי טאגטעג האבעןהאבן זיי אלע אויסגעשאסעןאויסגעשאסן הי"ד,. אן אלטישקעאלטיטשקע פארציילט דארט אז זי האט נאך אלץ שלאפלאזע נעכט ווען די דערמאנט זיך די יאמערליכע קולות וואס מהאטמ'האט ארויסגעהערט פון וואלד במשך יענע ביטערע טעג, איןאון די קולות פון די שיסערייען ה"י.
די שטאט דעלאטין געפינט זיך אויף א בארג, וואס איז גאנץ לופטיג אין די זומער חדשים וואס אחוץ די אידען וואס האבן געוואוינט דארט אגאנץ יאר, פלעגט דאס ארויסברענגען אידישע משפחות פארוויילן דארט אין די זומער, ווי הרה"ק מקרעטשניף זי"ע פלעגט פארציילן אז זיין פאטער פלעגט ארויספארען יעדען זומער וויילען דארט בערך 6 וואכן.
 
די סאוועטן האבן געשטעלט דאס שטעטל אין דער אוקראינישער סאוועטן רעפובליק. היינט איז דעלאטין אין אוקראינע.
עס האט זיך געפינען אין דעלאטין אסאך קלויזען פון פארשידע קרייזען, אבער רוב רובו פונעם שטאט זענען געוועהן זידיטשוב'ע חסידים, ממילא האבען זיי אויפגענומען פארן שטאט רב הרה"ק רבי נפתלי עהרליך זצ"ל וואס ער איז געוועהן אן אייניקל פונעם עטרת צבי זי"ע, און ער האט געדינט אלץ שטאט רב פאר כמעט א יובל יארען ביז ממש דעם ביטערן חורבן.
 
== יידישע געמיינדע ==
דער דעלאטינער רב זצ"ל איז נסתלק געווארן ה' שבט תש"א, אבער עס איז שוין גרויסע צרות דאן אין די שטאט, האבען די חברה קדישא געמיזט אים באהאלטען אין ביה"ח אינמיטן די נאכט אין די פינסטערניש, ווי די ימ"ש זאלן נישט מערקן וואס קימט פאר, ווי אויך איז אנוועזענד געוועהן זיין זוהן הרה"צ שלמה יעקב זצ"ל, וואס איז צירוקגעקומען נאכן קריג לייגען אן אנדענק פארן גרויסן פאטער, אבער האט זיך בשום אופן נישט געקענט דערמאנען דעם גענויעם מקום מנוחתו.
 
דיער שטאטאיז דעלאטיןגעווען וואספאר געפינטדעם זיך[[צווייטער אין גאליציע (היינט אוקריינא) איז געוועהן פאר דיוועלט קריג|קריג]] אאן עיר ואם בישראל, ווי די ארגענעזאציעארגאניזאציע [[אבותינו]] (וואס גיט זיך אפ מיט איבערבויען בתי חיים אין איירופע[[אייראפע]]) איז מעיד, איז דאס די צווייט גרעסטע בית החיים וואס זיי האבען דערווייל געזעהן מיט אזוי פיל אידישע קברים, ווי צווישען אנדערע ליגט דארט הרה"ק ר'רבי [[נחום מרדכי פריעדמאןפרידמאן]] זצ"ל א רעכטערעכטער אייניקל פועם ריזשינער[[ישראל פון רוזשין|רוזשינער]] זי"ע, וואס דאס ווארפט א שטיקל בילד וואס פארא גרויסעחשוב אידישעאידיש שטאטשטעטל דאס איז געוועהןגעווען בעפארן קריג.
דעלאטין איז ווי אלע גרויסע שטעט פארן קריג אנגעהויבן אריינבלאזן פרייע ווינטען אבער די רב איז געשטאנען פעלזן פעסט און געקריגט מיט זיי טריט און שריט.
 
די שטאט דעלאטין געפינט זיך אויף א בארג, וואס איז גאנץ לופטיג אין די זומער חדשים וואס אחוץ די אידעןאידן וואס האבן געוואוינט דארט אגאנץא גאנץ יאר, פלעגט דאס ארויסברענגען אידישע משפחות פארוויילן דארט אין דידעם זומער, .<ref>ווי הרה"ק מקרעטשניף זי"ע פלעגט פארציילן אז זיין פאטער פלעגט ארויספארען יעדעןיעדן זומער וויילעןוויילן דארט בערך 6 וואכן.</ref>
די דייטשען זענען אריינגעקומען און יענאוואר 1941 אין אריינגשטעלט אלע יודן אין וואלד און במשך 3 טאג האבען זיי אלע אויסגעשאסען הי"ד, אן אלטישקע פארציילט דארט אז זי האט נאך אלץ שלאפלאזע נעכט ווען די דערמאנט זיך די יאמערליכע קולות וואס מהאט ארויסגעהערט פון וואלד במשך יענע ביטערע טעג, אין די קולות פון די שיסערייען ה"י.
 
עס האט זיך געפינען אין דעלאטין אסאך קלויזעןקלויזן פון פארשידעפארשידענע קרייזעןקרייזן, אבער רוב רובו פונעםפון שטאטשטעטל זענען געוועהןגעווען [[זידיטשוב (הויף)|זידיטשויווער]] חסידים, ממילא האבעןהאבן זיי אויפגענומען פארן שטאטשטאטס רב הרה"ק רבי נפתלי עהרליך זצ"ל, וואס ער איז געוועהןגעווען אן אייניקל פונעם עטרת צבי זי"ע, און ער האט געדינט אלץאלס שטאטשטאטס רב פאר כמעט א יובל יארעןיארן ביז ממש דעם ביטערן חורבן.
 
דער דעלאטינער רב זצ"ל איז נסתלק געווארן ה' שבט תש"א, אבער עס איז שוין גרויסע צרות דאן אין די שטאטשטעטל, האבעןהאבן די חברה קדישא געמיזטגעמוזט אים באהאלטעןבאהאלטן אין ביה"ח אינמיטן דידער נאכט אין די פינסטערניש, ווי די ימ"ש זאלן נישט מערקן וואס קימט פאר, ווי אויך איז אנוועזענד געוועהן זיין זוהן הרה"צ שלמה יעקב זצ"ל, וואס איז צירוקגעקומען נאכן קריג לייגען אן אנדענק פארן גרויסן פאטער, אבער האט זיך בשום אופן נישט געקענט דערמאנען דעם גענויעם מקום מנוחתו.
 
דעלאטין איז ווי אלע גרויסע שטעט פארן קריג אנגעהויבן אריינבלאזן פרייע ווינטעןווינטן אבער דידער רב איז געשטאנען פעלזן פעסט און געקריגט מיט זיי טריט און שריט.
 
היינט ציטאג איז ליידער נישט געבליבן קיין זכר פון אידישקייט אין שטאט, אחוץ די גרויסע אידישער בית החיים ווי אויווען דערמאנט, אין א פלא אז די דייטשען האבען דאס נישט חרוב געמאכט (קאן זיין ווייל עס איז ביים עק פון שטאט אויף א הויכען בארג האבען זיי נישט באמערק, עכ"פ כך גזרו יתברך שמו אז עס זאל נישט געטשעפעט ווערן).
 
לעריבערל לינדענבערגנחום לינדנבערג פון אר"י א יליד דעלאטין און א תלמיד פונעם רב'ס ישיבה אין דעלאטין איז אהין געפארעןגעפארן מיט יארעןיארן צירוקצוריק, און פרובירט צי טרעפעןטרעפן עפעס איבערבלייבענישן פונעןפון אמאל, און באוויינט ביטער וואס פאר א חורבן ערהאטער האט דארט געפונען (זיין זוהןזון ווילי לינדווער, א פילם פראדעצירערפראדוצירער, איז מיטגעפארעןמיטגעפארן און דאן פארפאסט דעם פילם RETURN''צוריק TOאין MYמיין SHTETELשטעטל DELATYNדעלאטין'' (''Return to My Shtetl Delatyn'') ווי ער האט פארקויפט הינדערעטערהונדערעטער עקזעמפלארן ביז עס איז אויסגעגאנגען).<ref>[http://www.willylindwer.com/library/return_to_my_shtetl_delatyn.htm ווילי לינדווער וועבזייטל]</ref>
 
אין תחילת כ'תש"ך יארן איז פארגעקומען א גרויסע קאנווענטשעןקאנווענטשן פון ילידי דעלאטין, איבערשמועסן זכרונות פון אמאל און זיך רי-יונייטען, אבער דאס האט זיך נישט אויסגעארבעט.
 
עס געפונען זיך היינט איבער דידער וועלט פילע אייניקלעך פון אידעןאידן וואס האבן געוואוינט אין דעלאטין, ווי אויך פונעם רב איז געבליבעןגעבליבן אסאך אייניקלעך, פון זיין זוהןזון הרה"ק ר' לייבוש פון [[בערעגסאז]] זצ"ל איז איבערגעבליבן איין מיידל מרת עטל מערמעלשטיין ע"ה וואס האט וואינדערליךוואונדערלעך איבערגעלעבט דעם קריג און דערנאך אויפגעשטעלט א משפחה לשם ולתפארת, און זיין טאכטער הרבנית שרה חנה ראטענבערג איז שוין ארויסגעקומען פארן קריג און זיך באזעצט אין דידעם [[בראנקס]] ציזאמעןצוזאמען עםמיט בעלהאיר הרה"קמאן רבי פנחס שלום מקאסאן זצ"ל.
 
== וועבלינקען ==
* [http://www.shtetlinks.jewishgen.org/delyatin/delatn.htm דעלאטין אין יידישגען]
 
==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}
 
 
{{coord|48|32|N|24|38|E|region:UA_type:city|display=title}}
 
[[קאַטעגאָריע:שטעטלעך]]
אין תחילת כ' יארן איז פארגעקומען א גרויסע קאנווענטשען פון ילידי דעלאטין, איבערשמועסן זכרונות פון אמאל און זיך רי-יונייטען, אבער דאס האט זיך נישט אויסגעארבעט.
[[קאַטעגאָריע:אוקראינע]]
[[קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]
 
[[en:Delatyn]]
עס געפונען זיך היינט איבער די וועלט פילע אייניקלעך פון אידען וואס האבן געוואוינט אין דעלאטין, ווי אויך פונעם רב איז געבליבען אסאך אייניקלעך, פון זיין זוהן הרה"ק ר' לייבוש פון בערעגסאז זצ"ל איז איבערגעבליבן איין מיידל מרת עטל מערמעלשטיין ע"ה וואס האט וואינדערליך איבערגעלעבט דעם קריג און דערנאך אויפגעשטעלט א משפחה לשם ולתפארת, און זיין טאכטער הרבנית שרה חנה ראטענבערג איז שוין ארויסגעקומען פארן קריג און זיך באזעצט אין די בראנקס ציזאמען עם בעלה הרה"ק פנחס שלום מקאסאן זצ"ל.
78,085

רעדאקטירונגען